TEDAVİ ALANLARIMIZ

Anorektal Hastalıklar

Anorektal hastalıklar, anüs (makat) ve kalın bağırsağın yaklaşık 10-12 santimetre uzunluğunda son bölümü olan rektumu etkileyen hastalıklara denir. Hemoroid, proktit, anal fissür, pruritis ani en sık karşılaşılan anorektal hastalıklardır.


Hemoroid (Basur) Nedir ?

Hemoroidal hastalık, halk arasında “basur” olarak da adlandırılmaktadır ve erişkin bireyler genelinde çok yaygındır. Hemoroidler anal kanalda normal anatomik yapının bir parçası olarak yer alan (yeni doğanda da mevcut olan) damarsal dokulardır.

Ülkemizde yaklaşık 2.5 milyon hemorid hastası olduğu düşünülmektedir. Toplumun yaklaşık %45’i hayatlarının bir döneminde hemoroid hastalığı sebebiyle doktora başvurmaktadır. 50 yaşın üzerindeki nüfusun %50’sinde de hemoroidal hastalık bulunduğu bildirilmiştir. Birçok çalışmaya göre hastalığın en sık semptomatik hale gelme yaşı 45-65 yaş arasıdır. Bu hastalık grubu, hastalar tarafından özel, gizli ve hatta ayıp kabul edildiğinden tanı ve tedavilerinde önemli gecikmeler ve yanlışlar ortaya çıkmaktadır. Hastalar genellikle kulaktan dolma bilgilerle ve yakın çevrelerinden sorarak olayı geçiştirme ve gizleme eğiliminde olmaktadır1,2.

 

Hemoroid Nasıl Oluşur?

Anüs (makat) ve çevresindeki (perianal bölge) toplar damarların (venlerin) genişlemesi ve anal yastıkçıkların aşağı kayması ile ortaya çıkar. Hemoroidler ıkınma ve düzensiz bağırsak alışkanlığı ile bağlantılıdır. Ikınmaya bağlı sert ve kalın dışkı ile ishale bağlı sürekli ıkınma hissi anal yastıkçıkları anal kanaldan dışarı itmeye daha yatkındır. Ikınma, dışkılama esnasında yastıkçıkların şişmesine de neden olarak yerlerini kaybetmeye zemin hazırlar. Hemoroidal hastalarda anal yastıkçıkların üzerindeki bağ dokusu bozulmuş ve parçalanmıştır.

 

Hemoroid Çeşitleri Nelerdir?

İç ve dış hemoroidlere olmak üzere ikiye ayrılır.

İç hemoroid

Anüse dışardan bakıldığı zaman fark edilmeyen, anüsün iç kısmında yer alan hemoroidlerdir. İç hemoroidler şiddetine göre 4 derece olarak sınıflandırılır:

I. Derece hemoroidler: Hasta tarafından dışardan görülmez, sadece anoskop ile görülebilir. Hafif kanamaya sebep olabilir.

II. Derece hemoroidler : Dışkılama sırasında dışarı çıkarlar ancak kendiliğinden içeri girerler.

III. Derece hemoroidler: Kendiliğinden ya da dışkılama sırasında dışarı çıkarlar ve elle geri itilmeleri gerekir.

IV. Derece hemoroidler: Dışarıya sarkmışlardır, elle geri itilemez. Bu evrede iç ve dış hemoroidler karışıktır.

Dış hemoroid

Dışarıdan da görülebilen ve elle hissedilebilen hemoroidlerdir.

 

Hemoroidin Belirtileri Nelerdir ?
Dışkılama sırasında ıkınma, zorlanma ile dışkının damar duvarına yaptığı travma (zedelenme) ile ağrısız kanama görülür. Kanamada görülen kan parlak kırmızı renktedir. genelde dışkılamayı takiben taze kırmızı kan şeklinde, taharet alırken ele gelme, tuvalet kağıdına bulaşma, dışkıdan sonra damla damla kanama veya kanarken fark edilmeden tuvalette kan görme tarzında ifade edilir. Uzun süreli ve fazla kanama kansızlığa (anemiye) neden olabileceğinden hemen doktora başvurmak faydalı olacaktır. Anal kanal dışına çıkan hemoroidlerde spazm nedeniyle kan dolaşımı bozulabileceğinden şiddetli ağrının yanısıra kızarıklık, ödem ve şişlik oluşur, hasta oturamaz duruma gelebilir. Dış hemoroid durumunda kaşıntı da mevcuttur. Bu belirtilerin birisi olsa bile doktora mutlaka başvurulmalıdır. Bir diğer ana belirti dışkılamayı takiben ele gelen ve hastaların yerine koymaya çalıştıkları hemoroid memeleridir. Bu memelerin fark edilmesi ile hemoroidal hastalığın evresi direktilişkilidir. Özellikle 3. ve 4. evre hemoroidlerde hastalarda ıslaklık ve dolgunluk hissi ile yeterince temizlenememe şikayetleri ortaya çıkar.

 

Hemoroide Yol Açan Sebepler Nelerdir?

Kronik ishal veya kabızlık, ıkınma alışkanlığı, hamilelik, kalıtsal faktörler, uzun süre ayakta kalan meslek grupları, beslenme alışkanlıkları ile anal anatomide bozulma durumlarında hemoroid meydana gelebilir. Uzun süreli ıkınma ve düzensiz bağırsak hareketleri olanlarda hemoroidal hastalığa daha sık rastlanmaktadır. Kronik ıkınmaya örnek olarak halter ve vücut geliştirme gibi spor dalları ile uğraşanlarda daha fazla hemoroidal hastalık geliştiği düşünülmektedir1,2.

 

Hemoroidlerde Teşhis Nasıl Konulur ?

Muayenenin zorunlu olduğunu unutulmamalıdır. Rektal kanama ve makatta ağrısı olan hastalarda daha detaylı inceleme için, kalın bağırsağın son kısmının görüntülenmesinde kullanılan rektoskopi prosedürü uygulanır. Gerekli ve yeterli muayeneler yapılmaksızın hemoroid tanısının konulması ve tedavi edilmek istenmesi, altta yatan bir kanserin erken teşhisinin atlanması anlamına gelebilir.


Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Hemoroid tedavisi için fitiller, kremler, otlar gibi çok sayıda tedavi seçeneği mevcuttur. Ancak bunların hiçbirisi hastalığın kesin tedavisini sağlayacak nitelikte değildir. Hemoroidin tedavisinde günlük yaşamdaki değişiklikler yararlı olmaktadır. Hemoroid tedavisi, hemoroidin evresi ve iç ya da dışarda yer almasına göre, ilaçla ya da cerrahi yöntemlerle olabilir. Sıcak su banyosu da iyileşmeyi hızlandırmak için uygulanan bir yöntemdir. Belirtiler gözlemlenmeye başladıktan sonra doktora gitmekte geç kalınmamalıdır çünkü gecikme kısa sürede iyileşebilecek hemoroidin ancak ameliyatla düzelebilecek duruma gelmesine sebep olabilir.

Kabızlığın önlenmesi ilk şarttır ve bunun için uygun diyet, posalı gıdalar, bol meyve-sebze tüketilmesi tavsiye edilir. Küçük hemoroidler için ilaçla tedavi uygulanmaktadır. Doktorun önerdiği ilaçlar ve uygulamalar ile (sıcak oturma banyosu) yapıldığı takdirde iyileşme süreci 4 ila 6 hafta arasında değişmektedir.

Hemoroidin ameliyatsız tedavi yöntemleri arasında, hemoroid derecesine göre hemoroid memesinin boynuna bir lastik takılması ve bu şekilde basurun çürümeye sebep olan lastik bant ligasyonu yöntemi, hemoroide neden olan kan damarlarının yakılması işlemi olan bipolar koagülasyon, lazer ışınıyla damarların küçültülmesini sağlayan infrared koagülasyon yöntemi, hemoroide ilaç enjekte edilerek söndürülmesini sağlayan skleroterapi yöntemleri bulunur.

Cerrahi yöntemler olarak klasik ameliyat yöntemi olan hemoroid memesinin kesilerek çıkarılması, makat içi basıncı düşürme amacı ile makat iç kasının kesilmesi yöntemi olan lateral internal sfinkterotomi, damarları yapıştırarak kapatan lazer yöntemi ve dairesel bir doku çıkarılıp, sarkmış hemoroidal dokunun yukarı çekilerek sabitlenmesi işlemi olan longo yöntemi mevcuttur1-3.

 

Sıcak Su Oturma Banyosu Nasıl Yapılır ?

Sıcak su oturma banyosu iyileşmeyi hızlandırmak, ağrıyı azaltmak ve mekanik temizlik sağlamak amacıyla yapılır. Cildi yakmayacak sıcaklıktaki suya hemoroid tamamen suda kalacak şekilde 10-15 dakika oturulmalıdır (su ılıyıncaya kadar). Oturma banyosu yapılamıyorsa, çömelme pozisyonunda hemoroide duş fıskiyesi ile sıcak su tutulması da aynı işlevi görmektedir.

 

Hemoroidsiz Bir Yaşam İçin Neler Gerekir ?

·                 Diyet genel olarak meyve ve sebzelerden zengin olmalıdır.

·                 Lif, tahıl, kepek açısından zengin gıdalar bağırsakların düzenli çalışmasını sağlayacaktır. Baharatlı yemekler, alkol ya da barsak hareketliliğine neden olabilecek gıdalardan kaçınmak gerekmektedir. 

·                 Günde en az 1.5-2 litre su içilmelidir.

·                 Kişisel tuvalet temizliğine dikkat edilmeli ve tam bir temizlenme sağlanmalıdır. Temizlikte sabun ve benzeri ürünler kullanılmalı, kurulanırken çok ince tuvalet kağıdı tercih edilmelidir.

·                 Kabız olmamaya dikkat edilmelidir. Günde bir kez ve düzenli olarak dışkılama en normal ve sağlıklı olan tarzdır. Dışkılamanın ertelenmesi, kabızlığa neden olmaktadır. Kabızlık, hemoroid memelerinde yırtılma, kanama ve ağrıya neden olur. Dışkılama anında asla ıkınılmamalıdır1-3.

 

Tedavi Sonrası Hemoroidin Tekrarlama Olasılığı Nedir?

Geleneksel metodlar (oturma banyoları, dışkı yumuşatıcıları, kremler) ile rahatlama sağlanır, ama damarlarda enflamasyon sözkonusuysa semptomlar tekrar edebilir. Hamileliğe bağlı hemoroidler genellikle doğumdan birkaç hafta sonra kendiliğinden iyileşir4.

Lastik bant ligasyonu %80-%90 oranında iyileşme sağlarken, 5 yıl içinde hastaların %40’ında semptomlarda tekrarlama görülebilir. Koagülasyon yöntemleri ile elde edilen sonuçlar iyidir fakat birkaç defa uygulama gerektirir, hastaların %12-%15’i bundan dolayı tedaviye uyum göstermemektedir4.

Hemoroid olgularının %5-%10’u arası cerrahi yöntemler gerektirir. 2-4 hafta arasında tam iyileşme sağlanabilir. Ameliyatsız yöntemlere göre daha az olmakla birlikte, %2 ila %5 oranında, 5-10 yıl içinde tekrarlama görülebilir4

Lif ağırlıklı beslenme, düzenli dışkılama, sıvı tüketimi ve hijyen, hemoroidin tekrarlamaması için dikkat edilmesi gereken unsurlardır.

 

Radyasyon Proktiti Nedir?

Radyasyon proktiti ışın tedavisine bağlı olarak kalın bağırsağın son bölümünde (yaklaşık 15 cm) görülen iltihabı değişikliklere verilen isimdir.  

 

Radyasyon Proktiti Nasıl Oluşur? 

Kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun içini örten mukoza tabakasının anus, rektum, serviks, prostat gibi kanserlerin tedavisi için kullanılan ışın tedavisi (radyoterapi) sonucu hasar görmesiyle gelişir. Radyoterapiden kısa veya uzun süre sonra gelişebilir5.

 

Radyasyon Proktiti Belirtileri Nelerdir?

Dışkılama sırasında kanama, karın ağrısı, ishal, makat etrafında ağrı, kaşıntı belirtiler arasındadır.


Radyasyon Proktitinde Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

İltihap dağıtıcı anti-inflamatuvar ilaçlar, hap, fitil ya da lavman olarak uygulanabilir, kanamayı ve iltihabı azaltır. Dışkı yumuşatıcılar, hasarlı dokuyu iyileştirmek için lazer tedavisi yararlı olmaktadır. Doktor tarafından gerekli görüldüğü durumlarda ameliyata da başvurulabilir.

 

Anal Fissür (Makat Çatlağı) Nedir?

Anüs bölgesini örten, cilt benzeri yapıda oluşan küçük yırtığa verilen isimdir. Her yaşta rastlanabilmekte olup daha sık genç ve orta yaşta (30-40 yaş arası) görülür. Her iki cinsiyette görülme sıklığı eşittir. 6-24 aylık bebeklerde de görülebilir6.

 

Anal Fissür Nasıl Oluşur?

Bir travma sonrası oluştuğu düşünülmektedir. Genellikle sert ve kuru bir dışkı makattan geçerken zorlanarak makatta çatlağa sebep olur.

 

Anal Fissür Çeşitleri Nelerdir?

Anal fissür, akut (yeni oluşmuş) ve kronik (müzmin) olmak üzere ikiye ayrılır.

 

Akut Anal Fissür:

Yoğun bir kabızlık veya ishal döneminde makat iç yüzeyinde küçük bir yırtık oluşur. Bu durum devam ettiği sürece her dışkılamada yırtık yenilenir ve acıya yol açar. Akut dönem, ilk 1-2 aylık dönemi kapsar. Uygun tedaviyle yaklaşık 4-6 hafta içerisinde iyileşir7.

 

Kronik Anal Fissür:

Fissür teşhisi konulduktan sonra tedavi ve beslenme düzeni ile değişmeyen fissürler 4-6 hafta sonra kronik hale gelir. Kronik anal fissür derin ve inatçıdır. Fissür etrafında iltihap ve yara sebebiyle kabarık bir görüntü izlenebilir. 6-8 haftadan daha uzun süren ağrılı bir durumdur2.

 

Anal Fissür Belirtileri Nelerdir?

Makatta şiddetli ağrı, dışkılama sırasında acı, kaşıntı, tuvalet kağıdında görülen ya da damlama şeklinde olan parlak renkte kanama ve yanma ile kendini gösterir.

 

Anal Fissüre Yol Açan Sebepler Nelerdir?

Yoğun kabızlık veya ishal, beslenme değişiklikleri, dışkılama sırasında ıkınma, doğum, bölgede çeşitli hastalıklar sebebiyle oluşan iltihap en sık sebepler arasında yer almaktadır. Ağrı ve acı oldukça şiddetli olduğu için hastalar çoğu zaman dışkılamaktan kaçınır. Düzensiz dışkılama alışkanlığı sonucunda kabızlık ortaya çıkabilir ve fissürün iyileşmesi gecikebilir. Bu döngü devam ettiği sürece anal fissürün kronikleşmesi muhtemeldir. Daha nadir sebepler arasında iltihabi bağırsak hastalıkları, sifiliz, tüberküloz, Crohn hastalığı, AIDS ve kanser bulunmaktadır.

 

Anal Fissür Teşhisi Nasıl Konulur?

Anal fissür doktor tarafından anüs ve etrafındaki doku incelenerek teşhis edilir. Anal fissürlü hastada aşırı duyarlılık ve ağrı olduğu için muayene, lokal anestezik pomatlar sürüldükten sonra ya da genel anestezi altında yapılabilir7.

 

Anal Fissür Tedavisi Seçenekleri Nelerdir?

Akut anal fissürler uygun medikal tedavi ile genellikle bir ya da iki haftada iyileşir. Amaç anal sfinkterdeki (makatın etrafını saran kaslar) spazmı azaltmak veya ortadan kaldırmaktır. Posaca zengin beslenme, ılık su oturma banyoları, lokal anestetik pomatlar, steroid içeren veya içermeyen pomatlar büyük oranda iyileşme sağlar.

Kronik anal fissürde ise cerrahi dışı yöntemlerle iyileşme ihtimali daha düşüktür. Gliseril trinitrat (GTN), botilinum toksini (botox), diltiazem gibi kimyasal solüsyonların enjeksiyonu (kimyasal sfinkterotomi) uygulanabilir. Cerrahi yöntemler arasında anal dilatasyon (3-4 parmak ile genişleme sağlamak), lokal anestezi eşliğinde, "Lateral İnternal Sfinkterotomi" (anüste gerginliğe neden olan deri altı büzücü iç kasların kesilme işlemi) ameliyatı yapılabilir.

 

Anal Fissürden Korunmak İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?

Lifli gıdalarla zengin beslenme ve yeterkş sıvı alımı kabızlığı önler, dışkının yumuşak olmasını sağlar ve böylece fissürün iyileşmesi hızlanır3.

30 dakika ve daha fazla yapılan düzenli egzersiz, bağırsak hareketlerini düzenler ve vücudun her bölgesine kan akımını artırır; böylece anal fissürün iyileşmesi kolaylaşır3.

Dışkılama sırasında ıkınmak, basınç artışına sebep olacağı için, yeni yırtıklar meydana getirebilir. Bu sebeple ıkınmaktan mutlaka kaçınılmalıdır3.

 

Pruritis Ani (Anal Kaşıntı) Nedir?

Anüs ve çevresinde kaşıntı ve yanma hissi ile meydana gelmektedir. Oldukça sıkıntı ve rahatsızlık veren bu durum karşısında, engellenmesi zor bir kaşınma isteği oluşmaktadır. Toplumda görülme sıklığı %1-%5 arasında olup, erkeklerde dört kat daha fazla görülmektedir8.

 

Pruritis Ani Nasıl Oluşur? 

Hastaların %50-%90’ında nedeni bilinmeyen kaşıntı gelişir. Altta yatan enfeksiyon, hastalık durumu, tahriş ediciler ve dermatolojik problemler gibi birçok etken ile ortaya çıkabilir.

 

Pruritis Ani’ye Yol Açan Sebepler Nelerdir?

·                 Parazitler, mantarlar, bakteriler ve virüslerin yol açtığı enfeksiyonlar

·                 Alkol, süt ürünleri, domates, baharatlar, turunçgiller, çikolata, fındık v.b. bazı yiyecekler

·                 Hemoroid ve anal fissür gibi anorektal hastalıklar

·                 Bazı cilt hastalıkları (dermatitler)

·                 Anal bölge temizliğinde kullanılan bazı sabunlar ve ürünler

·                 Fekal kontaminasyon (iç çamaşırın dışkıyla kirlenmesi)

·                 Şeker, karaciğer, böbrek hastalıkları, demir eksikliği anemisi v.b. sistemik hastalıklar,

·                 Anksiyete, stres ve depresyon gibi psikolojik faktörler anal kaşıntıya yol açabilmektedir.

Kaşıntının rahatlaması için o bölgenin sürekli temizlenmeye çalışılması, tuvalet kağıdı veya mendillerin aşırı kullanılması, tırnakla kaşıma ve kremler kaşıntıyı daha da artırabilir3,8.

 

Pruritis Ani Teşhisi Nasıl Konulur?

Hastanın öyküsü alınmalıdır. Alerjik hastalıkları ve mevcut veya geçirmiş olduğu diğer hastalıkları, temizlik ve beslenme alışkanlıkları, kaşıntının mevsimsel veya aralıklı olup olmadığı sorgulanır. Fiziksel muayenede sadece anal bölgeyle sınırlı kalmayıp genel olarak vücut muayenesi (özellikle kasık bölgesi, el ve ayak tırnakları) yapılır.

 

Pruritis Ani Tedavisi Seçenekleri Nelerdir?

Altta yatan nedenlerin ortadan kaldırılması amaçlanmalıdır. Kaşıntıya neden olabilecek sabunlar, şampuanlar, kozmetikler, tuvalet kağıtları gibi tahriş edici özelliği olan ürünlerden, kaşıntıya sebep olabilecek yiyeceklerden uzak durulması bölgenin kuru ve temiz tutulması, dışkılama sonrası sıcak su ile temizliğin yapılması, iç çamaşırların günlük olarak değiştirilmesi, çinko içeren kremlerin, hidrokortizon içeren kremlerin ve geceleri alerji ilaçlarının kullanılması, lifli gıdaların tüketilmesi rahatlama sağlamaktadır. Hemoroid, anal fissür, kabızlık veya ishal gibi hastalıkların ortadan kaldırılmasıyla kaşıntıda hafifleme gözlenmektedir.

 

Referanslar

1.    Ethem G. Hemoroidal Hastalığınn Tedavisinde Uygulama İlkeleri. Kolon Rektum Hast Derg 2012;22:106-112.

2.    Menteş B, Bulut T, Alabaz Ö, Leventoğlu S. Anorektal Bölgenin Selim Hastalıkları. Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği. 2011

3.    http://www.mayoclinic.com

4.    http://www.mdguidelines.com/hemorrhoid-treatment/prognosis

5.    http://www.kolonrektum.com/radyasyon-proktiti

6.    http://www.istanbulsaglik.gov.tr

7.    http://www.analfissur.com

8.    Demirca B. Kronik Anal Fissür Tedavisinde Lateral Internal Sfinkterotomi ve Topikal

9.    Diltiazemin Karşılaştırılması. Uzmanlık Tezi. 2005.

10.   Leventoğlu S. Ege B. Menteş B. Pruritus Ani. Kolon Rektum Hast Derg 2011;21:87-93.